جلال جلالى زاده
181
مبادى و اصطلاحات اصول فقه ( فارسى )
ز زعم : ظن . خبرى كه احتمال صدق و كذب دارد ، ولى جانب كذب قوىتر است . سخن بدون دليل . زعم با فتح ، قول همراه با ظن و با ضم ، ظن بدون قول است . عربها هرسخنى را كه دروغ مىپنداشتند ، مىگفتند : زعم فلان . شريح گفته است : هرچيزى كنيهاى دارد و كنيهى دروغ زعم است . زنديق : كسى كه به دينى معتقد نيست ، لائيك . الزيادة على النص : آن است كه خبر واحد مفيد حكمى زايد بر مقتضاى نص قطعى از قرآن يا سنت متواتر باشد . به گونهاى كه در ظاهر نصى كه بر آن افزوده شده دلالت آشكار براين حكم زايد و يا نفى آن نداشته باشد و اين متن زايد : الف - يا براى بيان نص قرآن است كه اكثر يا همهى اصوليان آن را مىپذيرند . ب - بيانگر حكمى است كه قرآن متعرض آن نشده است كه اكثر اصوليان آن را مىپذيرند . ج - تغيير دهندهى حكمى باشد كه قرآن متعرض آن نشده است كه اين ، مورد اختلاف اصوليان است . عدهاى برآنند كه اين متن اضافى مستقل از متن اصلى نيست ، مانند اضافهكردن عبارتى غير مستقل يا شرط يا جزء يا سبب كه مورد پذيرش است ، اما كسانى كه معتقدند اگر رفع مخالف و ناسخ حكم متن اصلى باشد ، به آن اهميتى نمىدهند . در تقسيمبندى ديگرى آن را به سه قسم تقسيم كردهاند : يكم - اينكه هيچ ربطى به متن سابق ندارد ، مانند اينكه اول نماز واجب شده باشد ، سپس روزه واجب شده ، كه اين متن زائد به اجماع علما نسخ نيست . دوم - اگر متن زايد بر متن اصلى بر خلاف متن اولى باشد ، نسخ است . مانند تحريم گوشت الاغ اهلى و درندگان داراى دندان ناب و پرندگان داراى چنگال ، كه حرمت آنها زايد بر چيزهايى است كه آيهى 145 سورهى انعام حرام كرده است . سوم - اگر زايد بر امر شرعى ، جزء يا شرط آن و متأخر از اصل باشد و نقش مكمل و متمم را داشته باشد ، اين قسم